Moja 1 praca badawcza na EUCYS 2026 | Jak wyglądała moja praca i jakie wyniki uzyskałem?

Słowa kluczowe: Mrówki, labirynt, uczenie się, różnice indywidualne

Witajcie drodzy czytelnicy, w dzisiejszym artykule chciałbym się z Wami podzielić historią o mojej drodze do krajowego finału EUCYS oraz o tym, czym ten konkurs w ogóle jest. 

CZYM JEST EUCYS? 

Zaczynając: EUCYS jest to konkurs, który polega na wykonaniu własnej pracy badawczej (głównie z obszarów nowych technologii). Jest to jeden z najbardziej prestiżowych konkursów w Europie dla młodych naukowców w przedziale wiekowym 14–21 lat. Na etapie centralnym potencjalnymi nagrodami są indeksy na uczelnie wyższe za zajęcie 3., 2. i 1. miejsca. Osoby, które zajęły 1. miejsce, przechodzą do etapu międzynarodowego; przewidziane są także nagrody pieniężne. 

Podczas finału 2026 nie uzyskałem żadnej z powyższych nagród, jednakże moim głównym celem było uzyskanie kontaktów ze specjalistami z mojej dziedziny nauki, jaką jest myrmekologia. Sądzę, że dużo bardziej wartościowe od samych nagród są właśnie kontakty które mogą dać dużo więcej wartości dodanej. 

JAK TO SIĘ ZACZEŁO? 

Nad swoją pracą na polską edycję EUCYS 2026 zacząłem się zastanawiać już podczas letniego obozu naukowego w Chęcinach (Fundusz Zdolni). Wtedy ukazała mi się gazetka z poprzedniego finału EUCYS 2025. Tam była opisana praca o karaczanach tureckich – niniejsza praca polegała na analizowaniu ich inteligencji w labiryncie 6-ramiennym. 

Porozmawiałem o tym z moim tutorem (osobą, która jest pomocnikiem naukowym) o całym konkursie i powiedział mi on, że mógłbym zrobić pracę właśnie z mrówkami. Na tegoroczny EUCYS wykonałem pracę pod tytułem „Różnice indywidualne w behawiorze u trzech gatunków mrówek (Lasius niger, Camponotus japonicus, Camponotus cruentatus) w kontekście zdolności kognitywnych”. W pracy tej starałem się znaleźć związek między osobowością u mrówek (czy chętniej eksploruje, czy nie) a pamięcią przestrzenną. 

PRZBIEG EKSPERYMENTU 

W tym eksperymencie przygotowałem 2 labirynty wykonane ze szklanej szyby i gumowych uszczelek, które następnie nakładałem na pleksę. Po każdej próbie (a łącznie było ich pięć) przecierałem cały labirynt spirytusem 75% i za każdym razem w tym samym miejscu nakładałem miód lipowy. Przed wykonaniem docelowego modelu zrobiłem jednak inny prototyp, z którego nie jestem zbyt dumny. Była to kartonowa konstrukcja, której ścianki labiryntu były zbudowane z gliny i plasteliny. Nie używałem tutaj żadnego rodzaju substancji rozpuszczającej związki niepolarne, tylko za każdą próbą wymieniałem wkład z folii aluminiowej. Tego typu rozwiązanie nie było w ogóle ekologiczne oraz, co najważniejsze, było nieszczelne – mrówki wchodziły pod folię, przez co utraciłem sporo nerwów. 

Z każdego gniazda pobierałem po 5 osobników i każdy osobnik miał do wykonania po pięć prób. Zazwyczaj mrówki były zpokolenia nanitików (pierwszego pokolenia mrówek wykarmionego przez królową) Mrówki odkładałem do gniazda tylko w momencie, gdy nie wychodziły z aplikatora przez 20 min (pokazane na zdjęciu pojemniczki obok labiryntów – żeby nie było niedomówień, to do Lasius niger używano tego mniejszego, a do Camponotus tego większego). W takim przypadku po prostu je oznaczałem niebieskim markerem (bezpiecznym dla zwierząt) i odkładałem do gniazda. Wybrałem czas 20 min jako czas próby, ponieważ kiedy wykonywałem próby generalne, zauważyłem, że mrówki powyżej 20 min „tracą chęci eksploracyjne”. Wykonałem łącznie 17 prób ( przez wyjątki) 

WYNIKI

Uzyskane wyniki przedstawiłem w trzech wykresach:

Aby określić jak bardzo aktywne były dane mrówki stworzyłem system rang. Mrówkom które były bardziej aktywne w labiryntach dostawały wyższe noty, aktóre mniej niższe. Jak widać mrówki Lasius niger  były najbardziej aktywne, najszybciej wchodziły do labiryntu. Natomiat mrówki Camponotus sp. zazwyczaj niewychodziły z labiryntu już po drugiej próbie. Sądzę, że miało to związek ze sposobem rekrutacji, ponieważ mrówki Lasius niger wykorzystują rekrutację masową (czyli proces, polegający na mobilizacji dużej liczby robotnic do konkretnego zadania (np. transportu pokarmu lub obrony) za pomocą ścieżek feromonowych.

W tym systemie zwiadowca, który odnajdzie zasoby, wyznacza chemiczny szlak prowadzący z gniazda do celu. Każda kolejna mrówka korzystająca z tej trasy wzmacnia ją własnymi feromonami, co tworzy samonapędzający się mechanizm, pozwalający kolonii na błyskawiczne i masowe wykorzystanie źródła pożywienia.

Tutaj znajdują się kyteria do kwantyfikacji pewnych zachowań do systemu rang

1. (5) Mrówka ukończyła próbę bez czekania w aplikatorze.
2. (4) Mrówka ukończyła próbę z pozostaniem w aplikatorze przed wejściem do
labiryntu („wahała się”).
3. (3) Mrówka natychmiast weszła do labiryntu, bez czekania w aplikatorze,
aktywnie eksplorowała labirynt, jednak nie dotarła do miodu, próba została
przerwana po 20 minutach spędzonych przez mrówkę w labiryncie.
4. (2) Mrówka czekała w aplikatorze, potem weszła do labiryntu, pozostawała
bez ruchu, nie dotarła do miodu, próba została przerwana po 20 minutach.
5. (1) Mrówka nie wyszła z aplikatora, po 20 minutach mrówkę z aplikatora
przeniesiono do gniazda i następne próby się nie odbyły. 

Poniższy wykres przedstawia ile mrówki jak długo mrówki czekały w aplikatorze. 

Tenwykres natomiast przedstawia natomiast ile mrówkom zabiera dojście do miodu

Generalnie podsumowójąc wszystkie te wykresy uwidoczniły się międzyosobnicze różnicze w osobowości najbardziej w śród mrówek L. niger u których zaobserwowałem odchylenie względem innych mrówek z koloni, osobniki 6 i 7 miały „mniejsze chęci eksploracyjne”, natomiast wśród mrówek z rodzaju Camponotus osobnik 1 i 5 C.cruentatus zachował się nietypowo, ponieważ pierwszym osobnikiem była królowa która za pierwszym razem od razu weszła do zamkniętego labiryntu i czekała przy wejściu przez całą próbę, a osobnik 5 w ogóle nie wszedł   do labiryntu.

WNIOSKI I PRZYSZŁOŚĆ 

Moje wyniki z pracy są sprzeczne z wynikami (Czaczkes 2022 i Reznikova), ponieważ mrówki nie wykazały uczenia się. Sądzę jednak, że moje wyniki są spowodowane ograniczeniami mojego eksperymentu – w następnym badaniu powinienem znacząco zredukować stres. Również, jeśli będę wykonywać kolejny eksperyment w labiryncie, to musiałbym dodać do niego jakieś elementy orientacyjne. 

Dziękuję, że przeczytałeś mojego posta. Opisałem w nim z grubsza aspekty związane z moim eksperymentem. Śmiało zadawajcie pytania, chętnie na nie odpowiem.